HIV’e Karşı Korunma

hiv-korunma

HIV (Human Immunodeficiency Virüsü – İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü), 35 yıl önce tanımlandığı günden bu yana tedavi ile kontrol altına alındı, dünyada ve Türkiye’de HIV pozitif bireylere destek veren birçok oluşum kuruldu, farkındalık ve korunma kampanyaları geniş kesimlere yayıldı.

HIV’in bilinirlik kazandığı 1980’li yıllarda, önceleri sadece eşcinsel erkekleri hedef aldığı düşünülüyordu. Günümüzde ise en sık biçimde heteroseksüel ilişki, kan ve kan ürünleri aracılığıyla ve HIV pozitif anneden bebeğe bulaştığı bilindiğinden, toplumun tüm kesimlerini, dolayısıyla tüm cinsel kimlik ve yönelimden bireyleri ilgilendiren bir durum olarak tanımlanıyor.

HIV’e ilişkin yaygın doğru bilinen yanlışlardan bazıları:

* HIV ölümcül bir hastalıktır.

Değildir!

Zaten özünde HIV bir hastalık değil AIDS’e yol açabilen virüsün adıdır.  HIV pozitifler doğru ve düzenli tedavi ile sağlıklı bir ömür yaşarlar.

* Ben HIV pozitif olmam çünkü eşcinsel değilim.

Cinsel yöneliminiz ne olursa olsun HIV ile enfekte olabilirsiniz. HIV cinsiyet ayrımı yapmaz.

* HIV pozitifler HIV negatiflerle ilişki kuramazlar, kurmamalılar.

1996 yılı HIV tedavisinde çok önemlidir. Çünkü bu tarihten itibaren HIV, ilaçlarla kontrol altına alınabidiği için virüsü baskılamak mümkün hale gelmiştir. Zaten baskılandığı için hücrede tespit edilemeyen seviyede bulunan HIV, bir de cinsel ilişkide korunursanız neden bulaşsın?

HIV ve AIDS nedir?

HIVvücudun farklı virüsler, enfeksiyonlar ve kanserlere karşı savunmasında önemli bir role sahip olan akyuvarları hedef alır. Bu enfeksiyon sonucunda akyuvarlar önce işlevlerini kaybeder, sonra da ölürler. Akyuvarların kaybı, vücudun mikroplara ve kanserlere karşı savunma (bağışıklık) sisteminin çökmesine yol açar. Böylece HIV/AIDS hastalarında çok basit mikroplar, ciddi ve ölümcül hastalıklara yol açabilirler ya da hızlı ilerleyen kanserler ortaya çıkabilir.

AIDS ise, insan bağışık yetmezlik virüsünün (HIV) neden olduğu bir sendromdur.

Bulaş yolları

Aslında HIV, oransal olarak bakıldığında bulaşma olasılığı çok yüksek bir virüs değildir (çeşitli ilişki biçimlerinde HIV bulaşma olasılıklarını aşağıda bulabilirsiniz.) Bununla birlikte, az ya da çok ayırt etmeksizin bulaşma olasılığı içeren her temasta gerekli tedbirleri almak gerekir. Virüs vücut dışı ortamlarda uzun süreler canlı kalamaz ve  oksijenle teması halinde etkinliğini çok kısa sürede yitirir. Standart sterilizasyon uygulamaları virüse karşı korunmada yeter olacaktır.

Virüsün bulaş yolu temelde vücut sıvılarının transferi olarak özetlenebilir. Bu sebeple vajinal salgı, meni, kan gibi virüsün daha yoğun olduğu vücut sıvıları, virüsün bir diğer kişiye aktarılmasında büyük rol oynar.

Ancak tükürük, ter, gözyaşı ve idrar gibi vücut sıvılarından bulaş pratikte mümkün değildir. Öpüşmek, tokalaşmak, ortak tuvalet-duş-banyo alanlarını kullanmakla HIV bulaşmaz.

HIV’in 3 temel bulaş yolu;

  • Korunmasız vajinal, anal, oral ilişki
  • Kan alışverişi
  • Gerekli önlemler alınmazsa anneden bebeğe doğum ve anne sütü şeklindedir.

HIV;

*HIV pozitif kişiyle ortamda bulunmakla, aynı havayı solumakla,
*Dokunmak, sarılmak, öpüşmekle,
*Aynı kaptan yiyip içmekle,
*Giysi ve eşyaları (kesici-delici aletler hariç) paylaşmakla,
*Hapşırık ve öksürükle,
*Virüs taşıyan kişinin (kan içermemeleri koşulu ile) tükürük, gözyaşı, idrar, dışkı, kusmuk, balgam gibi sıvıları ile temas etmekle,
*Ortak tuvalet, banyo kullanmakla,
*Korunarak cinsel ilişki ile,
*Sivrisinek ısırması ile bulaşmaz.


Lezbiyen-biseksüel kadınlar için HIV bulaş yolları ve korunma yöntemleri hakkında tıklayınız.

Eşcinsel-biseksüel erkekler için HIV bulaş yolları ve korunma yöntemleri hakkında tıklayınız.

Trans kadınlar için HIV bulaş yolları ve korunma yöntemleri hakkında tıklayınız.

Trans erkekler için HIV bulaş yolları ve korunma yöntemleri hakkında tıklayınız.

Bedenimiz ve cinselliğimiz bu tanımlara sığdırılamayacak kadar geniş olduğundan, aşağıdaki temel korunma yöntemlerini okuyabilir ve uygulayabilirsiniz.

Cinsel yolla HIV bulaşından korunma

Cinsel yoluyla HIV bulaşı, cinsel sıvıların cinsel organlara, anüse, ağza ya da açık yaralara teması ile olur.

Kondom kullanmak HIV’den korunmanın halen en güvenilir yöntemdir. Cinsel ilişkinin her çeşidinde ve doğru kullanılması halinde bulaş riski 100’de 0’a yaklaşmaktadır. Kondomlarla birlikte sperm öldürücülerin ve kayganlaştırıcı jellerin kullanılması riski daha da azaltır. Kondomun son kullanma tarihinin geçmediğinden ve ambalajının açık/yırtık olmadığından emin olunmalı, kullanım sırasında yırtılmamasına dikkat edilmelidir.  

Kan yoluyla HIV bulaşından korunma

HIV bulaşmasının neredeyse kaçınılmaz olduğu tek durum, HIV taşıyan kanların başka kişilere nakledilmesidir. Türkiye’de 1985 yılından beri, nakledilmesi gereken tüm kanların test edilmesi yasal zorunluluktur.

Diş hekimliği, akupunktur ve dövme aletleri gibi kesici ve delici aletler yeniden kullanılmadan önce mutlaka ilgili prosedürlere göre standart sterilizasyon uygulamaları yapılmalı ya da tek kullanımlık materyaller tercih edilmelidir.

Yukarıda sayılan ya da benzeri herhangi bir işleme maruz kalacağınız zaman, materyallerin tek kullanımlık ya da dezenfekte edilmiş olduğundan emin olmak HIV’den korunmanın temel ilkelerinden biridir.

Damar içi madde bağımlıları ortak şırınga kullanımı nedeniyle risk altındadır. Madde etkisinde bulunan bağımlının kendisini ve çevresindekileri koruyamaması olağandır. Bu yüzden madde kullanımı HIV yayılımında son derece önemli bir yere sahiptir.

Anneden bebeğine HIV bulaşından korunma

HIV pozitif kadınların bebek sahibi olmamaları gerektiği yönünde yaygın bir düşünce vardır, ancak bu kesinlikle yanlıştır. HIV taşıyıcılığını kronik bir tıbbi durum seviyesine indirgeyen ilaçların bulunduğu 1996’dan beri HIV pozitif kadınlar çok basit önlemlerle HIV negatif bebek sahibi olabilirler.

HIV pozitif anne adaylarının hamileliklerinde kullanacakları antiretroviral ilaçlar (HIV tedavisinde kullanılan ilaçlar, ART), bebeğe virüs geçişini %0.5′lere kadar indirebilmektedir. Ülkemizde ve pek çok ülkede, HIV pozitif anne ya babalar HIV negatif bebek sahibi olabilmektedir. Doğum sonrasında emzirme yoluyla bulaşın önlenmesi için annenin bebeğini emzirmemesi önerilmektedir. Afrika’da anneden bebeğe bulaş oranının son derece yüksek olmasının sebebi, açlık nedeniyle annelerin bebeklerini kendi sütleriyle beslemek zorunda kalmalarıdır.

Testler

Korunmasız ve şüpheli bir yaşantının ardından, HIV bulaşma durumunu saptamaya yönelik testler vardır. Bu testlerle kanda HIV virüsüne karşı antikor ya da antijen oluşup oluşmadığına bakılır.

P24 testi: Riskli yaşantıdan 2,5 hafta sonra yaptırılır.

Elisa testi: Riskli yaşantıdan 3 ay sonra yaptırılır.

Combo test:  Riskli yaşantıdan 3 ay sonra yaptırılır.

Azıcık bir şüphede dahi, test yaptırmak için doktora başvurun!  

Önemli! Test, öncesinde ve sonrasında MUTLAKA doktordan danışmanlık alınmalıdır.

HIV testi nerede yaptırılır?

Hemen hemen tüm devlet ve üniversite hastanelerinde test yaptırabilirsiniz. Ayrıca pek çok özel hastanede ve laboratuvarda test yapılıyor.

İstanbul’da yaşayan lgbti+ birey ya da seks işçisi iseniz Şişli Belediyesi Kurtuluş Semt Polikliniği’nin LGBTİ’lere özel cinsel yolla bulaşan hastalıklar danışmanlık hizmeti ile ücretsiz/anonim HIV testi yaptırabilirsiniz. Hafta içi 17:00-20:00 saatleri arasında verilen bu hizmet için Şişli’de oturmanız ve kimlik bilgisi vermeniz gerekli değil. 

Ankara’da Salı ve Perşembe günleri 09:00–20:00 saatleri arasında, Çarşamba günü ise 09:00–17:00 saatleri arası ücretsiz ve anonim HIV testi yaptırabilir, yüz yüze HIV/AIDS danışmanlığı alabilirsiniz. 0850 455 02 65 no’lu telefondan HIV ve AIDS konusunda telefon danışmanlığı alabilirsiniz. Ayrıntılı bilgi için tıklayın.

HIV ile ilgili şüpheleriniz ya da tüm sorularınız için, kimlik bilgilerinizi gizli tutarak Kırmızı Kurdele İstanbul Derneği’nden online danışmanlık alabilirsiniz.

HIV konusunda danışmanlık alabileceğiniz ve test yaptırabileceğiniz diğer merkezler için tıklayınız.

Test olmak için isim vermek şart mı?

Kendi isminizi söylemek zorunda değilsiniz. Hiç bir özel hastane ya da laboratuvarın nüfus cüzdanınızı ya da fotokopisini isteme hakkı yok. Sağlık Bakanlığı’nın da bu konuda genelgesi bulunuyor.

PeP NEDİR?

PeP, Post Exposure Prophylaxis ifadesinin baş harflerinden oluşmaktadır. Riskli davranış sonrası 72 saat içinde HIV ilacı kullanmaya başlamak ve 30 gün boyunca bu ilacı düzenli olarak kullanmak şeklinde yapılır.  Seks işçilerine önerilen bir tedavi yöntemidir. SGK tarafından karşılanmamaktadır ama kişi kendi karşılayabilir. Kondom kullanmak en ucuz ve en etkili korunma yöntemidir.

Kişilere, herhangi bir şüpheli/riskli davranış sonrasında, enfeksiyon riskini azaltmak amacıyla gerçekleştirilen bir tür önleyici tedavidir.
Şüpheli/riskli davranış sonrasında eğer hücreler HIV ile enfekte olmuşsa, PeP HIV’in kendini kopyalamasını ve yayılmasını önlemeye yardımcı olur.
PeP’in, riskli/şüpheli davranıştan sonraki 72 saat içerisinde alınması gerekir.
PeP, % 100 koruma sağlamayabilir. Dolayısıyla, PeP alınsa dahi, uzman bir hekim
ile görüşmeniz önemlidir.

HIV ile enfekte olduğumu nasıl anlarım? Belirtiler nelerdir?

HIV’in tanısı doğru zamanda yapılan kan testleriyle konur. HIV enfeksiyonun belirtileri şunlar olabilir:

  • Hızla kilo vermek
  • Kuru öksürük
  • Tekrar eden yüksek ateş ve gece terlemeleri
  • İleri derecede ve açıklanamayan bir bitkinlik
  • 1 haftadan fazla süren ishal
  • Dilde, ağızda ve boğazda beyaz nokta ve lekeler
  • Zatürre
  • Derinin üstünde veya altında, ağzın içinde, burunda ve göz kapaklarında kırmızı, kahverengi, pembe veya mor lekeler
  • Hafıza kaybı, depresyon ve başka nörolojik rahatsızlıklar

HIV ve başka Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar (CYBE) arasında bir bağlantı var mı?

Evet. Her CYBE, genital bölgedeki cilde ve mukoza tabakasına zarar verir. Bu HIV’in vücuda girip yayılmasını kolaylaştırır. Bu durumda en çok zarar verebilen CYBE’ler şunlardır:

  • Sifiliz (frengi)
  • Şankroid
  • Genital herpes
  • Gonore (bel soğukluğu)

CYBE taşıyıp taşımadığınızı öğrenebilmek için test yaptırmak çok önemlidir. Eğer CYBE var ise, doktorunuza danışarak en kısa zamanda tedavi olmanız çok önemlidir. CYBE’lere maruz kalmamak için cinsel ilişkide kondom (prezervatif) kullanmaya dikkat etmek gerekir.

HIV pozitif bir bireyseniz, Başvuru Merkezleri bölümünden HIV pozitif bireylere danışmanlık ve hizmet veren kuruluşlara ulaşabilir, Pozitif Yaşam Derneği’nin web sitesinden HIV/AIDS ile yaşam konusunda ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Kaynaklar:

Pozitif Yaşam Derneği’nin web sitesi: http://pozitifyasam.org

Kırmızı Kurdele İstanbul Derneği’nin web sitesi: http://www.kirmizikurdele.org

2 Yorum
  1. 14/02/2017
    • 05/07/2017

Yaz kızım...

Your email address will not be published. Required fields are marked *