Meme Kanserinden Korunma

Araştırmalara göre; meme kanseri kadınlarda* görülen kanser türleri arasında ilk sırada yer alır. Bunun nedeni; memelerin daha gelişmiş olması ve östrojen gibi meme kanserinde rol oynayan hormonlardır. Meme kanseri, risk çok düşük  bile olsa (%1) erkeklerde* de, özellikle 60 yaşından sonra görülebilir. 

* Bu araştırmalar lgbti+ bireylere ilişkin verilere yer vermediğinden “kadın” ve “erkek” tanımlarını atanmış cinsiyet olarak varsaymamız gerekir.

Araştırma verilerine karşın meme kanserinin trans kadınları ve erkekleri, interseksleri; cinsiyet kimliği ve cinsel yönelimi ne olursa olsun herkesi etkileyebileceğini unutmamak gerekir. Trans kadın ve erkeklerde meme kanserinin oluşumuna ilişkin çeşitli çalışmalar ve bilgiler de mevcuttur.

Meme kanseri risk faktörleri arasında; yaş, genetik (aile öyküsü), sağlıksız beslenme, alkol ve sigara kullanımı gibi çevresel faktörler de sayılmaktadır. Risk faktörlerine sahip olan kişilerde mutlaka meme kanseri görüleceği söylenemez; sadece, bu faktörleri taşımayanlara göre daha fazla risk altındadırlar. Diğer yandan, risk faktörlerine sahip olmayan kişilerde de meme kanseri görülebilir. 

LGBTİ+’ler açısından düşündüğümüzde; ayrımcılığa uğrama endişesi ile hekime daha az görünme, meme kanserinin erken teşhisinin önüne geçerek tedaviyi aksatabilir.

Meme kanserinin erken teşhisi için; özellikle memeleri gelişmiş bir LGBTİ+ bireyseniz, düzenli aralıklarla kendi kendine meme muayenesi yapmayı ihmal etmeyin. Hangi kimlik ya da yönelimden olursanız olun, ailenizde meme kanseri öyküsü olan biri varsa, mutlaka bir hekime görünerek gerekli kontrollerinizi yaptırın.

Meme kanseri nedir?

Meme kanseri, meme dokusundaki hücrelerde gelişen kanserlerdir. Meme dokusunun herhangi bir yerinden kaynaklanabilir.

En sık belirti memede ya da koltuk altında kitle fark edilmesidir, ancak memede ya da koltuk altında ele gelen her kitle kanser değildir.

Meme kanserinde önemli olan, belirtiler ortaya çıkmadan hastalığı tespit etmektir. Erken teşhiste amaç, ele gelmeyen kitleleri saptamaktır.

Meme kanserinde risk faktörleri

  • Atanmış cinsiyetin kadın olması
  • Yaş (özellikle 50 yaş üzeri)
  • Ailede birden fazla meme kanseri vakası olması
  • Memede kanserli olmayan bazı farklılıklar görülmesi
  • Doğum yapmamak ya da 30 yaşından sonra yapmak
  • 12 yaş öncesinde adet görmek
  • 52 yaşından sonra menopoza girmek
  • Menopozdan itibaren birkaç yıl hormon kullanmak
  • Aşırı alkol ve tütün kullanımı
  • Aşırı kilo
  • Hareketsiz yaşam tarzı

Meme kanserinin belirtileri

  • Memede büyüme, şekil bozukluğu veya asimetri
  • Meme cildinde yara veya kızarıklık
  • Meme cildinde ödem, şişlik ve içe doğru çekintiler olması (portakal kabuğu görünümü)
  • Meme başında içe doğru çekilme, çökme veya şekil bozukluğu
  • Meme başı derisinde değişiklikler (soyulma, kabuklanma)
  • Memede veya koltukaltında ele gelen kitle (sertlik, şişlik)
  • Meme ucundan akıntı (kanlı veya şeffaf renkli)

Fakat bu belirtilerin hiçbiri tek başına direk olarak kanseri işaret etmez. İlk aşamalarda belirtiler fazla belirgin değildir; düzenli taramalar bu yüzden çok önemlidir.

Meme kanserinde erken teşhis hayat kurtarır

Erken teşhis edilmiş meme kanseri tamamen tedavi edilebilen bir hastalıktır. Bu nedenle, 20 yaşından itibaren kendi kendine meme muayenesi yapmak, 20 yaş üzerinde klinik meme muayenesi yaptırmak ve 40 yaşından sonra mamografi çektirmek meme kanserinin erken teşhis edilmesini sağlar.

kendi-kendine-muayene-5

Kişinin memelerindeki ve koltuk altındaki değişiklikleri gözle ve elle muayene etmesidir. Kendi kendinize ayda bir kere yapacağınız meme muayenesi, hem memenizdeki ve koltukaltınızdaki değişiklikleri gözlemeniz, hem olağan dışı bir değişiklikte doktora başvurmanız açısından önemlidir.  

20 yaşından itibaren; adet görüyorsanız her ay adet bittikten sonraki hafta, adet görmüyorsanız kolay hatırlamak için her ayın aynı gününde meme muayenesi yapmalı ve bunu ömür boyu devam ettirmelisiniz.

Kendi kendine meme muayenesi adımları 

kendi-kendine-muayene-1

Muayeneye önce ayna karşısında başlanır. Eller bele konularak önce memelerin simetrik olup olmadığı kontrol edilir. Memelerde görünür bir kitle araştırılır, meme derisinde herhangi bir çöküntü veya renk değişikliği olup olmadığına bakılır.

 

 

kendi-kendine-muayene-2 

 

Eller yukarı kaldırılarak aynı incelemeler tekrarlanır.

 

 

kendi-kendine-muayene-3

 

Daha sonra yatarak muayeneye geçilir. Muayeneye önce sağ memeden başlanır. Daha rahat muayene edebilmek için sağ omuz-sırt altına küçük bir yastık konur. Sağ el başın arkasına yerleştirilir.

 

 

kendi-kendine-muayene-4

 

Muayene sol elin 2-3 parmak ucu ile gerçekleştirilir. Meme başı çevresinden başlayarak ve meme dokusuna hafifçe bastırarak saat yönünde halkasal hareketler ile herhangi bir duyarlılık veya kitle olup olmadığı kontrol edilir. Tüm meme muayene edildikten sonra koltuk altına bakılır. Sol meme ve koltuk altı da benzer şekilde değerlendirilir.

 

Geçen aya göre memenizde ve koltuk altınızda herhangi bir değişiklik ya da yukarıdaki belirtilerden birini fark ederseniz, yakın zamanda sağlık taramasından geçmiş olsanız bile hemen doktora başvurun.

Klinik meme muayenesi

Kendi kendine meme muayenesinin yanı sıra, sağlık kuruluşunda düzenli olarak meme muayenesi yaptırılmalıdır. 20-39 yaş arasında 2 yılda bir, 40 yaş ve üzerinde ise yılda 1 kez yaptırılması önerilir.

Mamografi

Mamografi meme filmdir. Klinik muayenede ele gelmeyen birkaç milimetrelik kitleleri gösterebildiği için, belirtinin olmadığı erken dönemde tanı koyabilen tarama yöntemi olarak tüm dünyada kullanılmaktadır. Kanser ne kadar erken teşhis edilirse iyileşme ihtimali o kadar yükselir. 40-69 yaş arası 2 yılda bir yapılması önerilir.

Lezbiyen-Biseksüel Na-Trans Kadınlar ve Meme Kanseri

Meme kanseri kadınları seven kadınları da etkiler. Bu durum, bazı önemli risk faktörlerini de beraberinde getirir:

  • Lezbiyenler homofobik/bifobik tepkilerle karşılaşma korkusundan ya da doğum kontrol yöntemlerini daha az kullandıklarından, jinekoloğa heteroseksüel kadınlara oranla daha az başvurmakta, dolayısıyla erken teşhis olanağı sağlayan meme taramalarını daha az yaptırmaktadırlar.
  • Ortalama olarak lezbiyenlerin daha az doğum yapması, meme kanseri riskini arttıran bir faktördür.
  • Fazla alkol ve tütün kullanımı meme kanseri riskini artırmaktadır.

Trans Kadınlar ve Meme Kanseri

Trans kadınlarda meme kanseri riski, meme ameliyatı geçirmiş olup olmamaya ve hormon kullanımına bağlıdır.

ABD Merkezli ve LGBTİ+ sağlığı üzerine de hizmet veren Fenway Health Clinic broşürüne göre;

  • Hormon kullanan na-trans kadınlarda meme kanseri riskinin arttığı görülmüştür. Buna göre, hormon kullanan trans kadınlarda da bu riskin artabileceği düşünülmektedir.
  • Meme kanseri %1 oranında na-trans erkeklerdeki meme dokusunda da oluşur. Dolayısıyla, hormon tedavisi görmemiş ve meme ameliyatı olmamış trans kadınlar için de meme kanseri riski %1’dir.
  • Meme dokusunun hormon tedavisine bağlı olarak gelişmesi meme kanseri riskini artırabilir. Hormon tedavisinde progesteron kullanımı bu riski daha da fazlalaştırabilir.

Meme dokunuzdaki değişikliklerin izlenmesi için yapılacak klinik meme muayenesi (hekiminizin elle yapacağı muayene), meme ameliyatı olsanız da olmasanız da memenizdeki değişiklikleri izlemek için en iyi yoldur. Ailenizdeki herhangi bir kişi meme kanseri yaşadıysa mutlaka hekiminizi bilgilendirin ve erken dönemde meme kontrollerinizi yaptırın. Hormon tedavisi görüyorsanız hekiminizi bilgilendirin.

Meme kanserinde erken teşhisin tedaviyi kolaylaştıracağını unutmayın. Östrojen/progestoren hormonu kullanan, 50 yaşın üzerinde ve meme kanseri riskine sahip olan (5 yıldan fazla hormon kullanımı, ailede meme kanseri öyküsü, aşırı kilo) bir trans kadınsanız klinik meme muayenesi ve mamogram çekimi konusunda hekiminize danışın.

Trans Erkekler ve Meme Kanseri

Mastektomi ameliyatını geçirmemiş ve hormon kullanmayan trans erkeklerde meme kanseri riski, na-trans kadınlar ile aynıdır.

Ameliyat olmamış ve hormon kullanmayan trans erkekler, 20 yaşından itibaren her ay kendi kendine meme muayenesi yapmalı; risk faktörlerine göre, klinik meme muayenesi yaptırmalı ve mamografi çektirmelidir. Bkz, Tablo 1

Testosteron kullanımının meme kanseri riskini arttırıp arttırmadığı bilinmemektedir. Mastektomi ameliyatı meme kanseri riskini azaltsa da, mikroskopik meme hücreleri ameliyattan sonra da kalabileceğinden, riski tamamen ortadan kaldırmaz. Mastektomi geçirmiş trans erkeklerde de meme kanseri vakaları olduğu bildirilmiştir.

Eğer meme ameliyatı olmuş bir trans erkekseniz, diğer riskler hakkında bilgi sahibi olmak için na-trans erkekler ve meme kanseri bölümünü okuyabilirsiniz. 

Trans bireyler için kanserden korunma

Ailede kanser öyküsü, yaş gibi bazı kanser risklerinden kaçınamasanız da, birçok kanser türüne karşı riskleri azaltabilirsiniz:

  • Sigarayı bırakın ve pasif içicilikten kaçının,
  • Alkol  tüketiminizi sınırlayın,
  • Sağlıklı beslenin, fiziksel olarak aktif olun ve sağlıklı kiloda kalın,
  • Güvenli hormon kullanımı konusunda hekiminizle görüşün. 

Erkekler ve Meme Kanseri

Araştırmalara göre; meme kanseri yüzde 1 oranında erkeklerde* görülür.

* Bu araştırmalar lgbti+ bireylere ilişkin verilere yer vermediğinden “kadın” ve “erkek” tanımlarının atanmış cinsiyetin kadın ve erkek olarak alındığını varsaymamız ve lgbti+’lere ilişkin verilerin bu araştırmalarda yer almadığını dikkate almamız gerekir.

Na-trans erkeklerin meme uçlarının altında az miktarda doku bulunur ve bu dokularda meme kanseri oluşabilir.

Na-trans erkeklerde meme kanseri en yaygın olarak 60 yaş üstünde görülür. Çok az erkek durumun farkına varır ve bu nedenle hastalık tanısı daha geç konur. Bu nedenle kanser tanısı konduğunda hastalık genellikle ilerlemiş olur ve tedavisi zorlaşır.

Risk faktörleri

Meme kanseri geçmişi olan yakın bir akrabanız varsa, meme kanserine yakalanma riskiniz daha yüksektir. Birden fazla akrabada hastalığın görülmesi, akrabalara 40 yaşın altında teşhis altında olması veya her iki memesinde de hastalık görülmesi halinde risk daha da artar.

Ayrıca östrojen seviyeniz yüksekse, androjen seviyeniz düşükse veya Klinefelter sendromu gibi nadiren görülen bir genetik rahatsızlığınız varsa risk yüksektir.

Daha önce tedavi amacıyla yüksek düzeyde radyasyona maruz kalmış olmak da meme kanseri riskini artırır.

Belirtiler

Meme kanseri olan na-trans erkeklerde en yaygın görülen belirti, meme dokusunda kitle veya kitlelerdir. Diğer belirtiler arasında; memenin boyutunda, biçiminde veya üzerindeki deride değişiklikler, meme ucunun görünümünde değişiklikler, meme ucunda akıntı, memede ülserler, meme ucu veya etrafında ürtiker sayılabilir. Meme ağrısı genellikle meme kanserinde nadiren görülen bir belirtidir.

Na-trans erkeklerde meme bölgesinde büyüme veya hassasiyet her zaman kanser belirtisi olmayabilir. Buna daha çok jinekomasti adı verilen bir hastalık neden olur. Jinekomastiye kandaki östrojen seviyesinin artması veya androjen seviyesinin azalması neden olur. Ancak, memenizde herhangi bir değişiklik veya kitle fark etmeniz halinde, bunları daima hekiminize göstermeniz gerekir.

Korunma

Meme kanserinden korunmanın garantili bir yolu olmamakla birlikte, erken teşhis kanserin yayılmasını engelleyebilir. Özellikle ailenizde meme kanseri öyküsü varsa, memelerinizin nasıl göründüğünü ve dokunduğunuzda nasıl hissedildiğini bilmeniz önemlidir. Normalin dışında bir şey fark ederseniz aile hekiminizi ziyaret edin.

Sağlıklı bir yaşam tarzını benimseme, kanser de dahil olmak üzere pek çok hastalığa karşı koruyucu olabilir. Bunun için; sigara bırakılmalı, alkol ölçülü tüketilmeli, dengeli ve çeşitli beslenilmeli, fazla yağ tüketiminden kaçınılmalı, hareketli bir yaşam tarzı benimsenmelidir. 

Kaynaklar:

http://www.breastcancer.org/risk/factors/woman

http://www.cancer-network.org/media/pdf/Trans_people_and_cancer.pdf

http://www.memekanseri.org/risk-faktorleri/4576612038

http://www.cancer.org/healthy/findcancerearly/womenshealth/cancer-facts-for-lesbians-and-bisexual-women

http://kanser.gov.tr/kanser/kanser-turleri/49-meme-kanseri.html

Lezbiyen Cinsel Sağlığı: Mitler ve Gerçekler broşürü, 2015

http://www.memorial.com.tr/saglik-rehberleri/meme-kanserinde-erken-tani/

http://memesagligi.com/kendi-kendine-meme-muayenesi

http://www.memeder.org/kkm_nedir.htm

http://www.thecentersd.org/pdf/health-advocacy/breast-cancer-facts-for.pdf

http://transhealth.ucsf.edu/trans?page=guidelines-breast-cancer-women

http://www.nhs.uk/translationturkish/documents/cancer_of_the_breast_male_turkish_final.pdf

Yaz kızım...

Your email address will not be published. Required fields are marked *