Gebelikten Korunma Yöntemleri

Gebeliği önleyici yöntemlerin tümü, yumurta ve sperm hücrelerinin birleşmesini engelleyerek etki gösterir. Bir ya da iki yumurtalığı, rahmi ve vajinası olan, yumurtlama yaşayan ve cinsel yaşamı olan tüm bireyler vajinal seks, sürtünme gibi cinsel davranışlar sonucunda hamile kalma ihtimaline sahiptir. Penisten meni öncesinde gelen ön su/ön sıvı da bazen az miktarda sperm içerebildiğinden, bu sıvı ile temas da gebelik açısından riskli olabilir.

Gebelik ihtimali olan cinsellik yaşıyorsak (ya da yaşama ihtimalimiz varsa) korunma yöntemlerini bilmek ve uygulamak hem hayatımızı kolaylaştırır, hem de sağlığımızı korur.  

CYBE’lere karşı koruma sağlayan tek gebeliği önleyici yöntemin prezervatif olduğunu unutmayın. 

Kondom (prezervatif) dışındaki yöntemlerle korunmak isterseniz; CYBE’lere karşı önlem aldığınızdan (sizin ve partner/partnerlerinizin HIV ve diğer CYBE’lere ilişkin düzenli test olması, HPV aşısı yaptırmak, oral, anal sekste ve seks oyuncaklarında kondom/oral bariyer/eldiven kullanmak, güvenli BDSM pratikleri yaşamak gibi) emin olun.  

Doğum kontrol hapı, rahim içi araç (spiral) gibi yöntemlerle korunmak isterseniz, bu yöntemlerin hangisinin size uygun olduğunu saptamak için mutlaka hekime danışmanız gerekir. Eğer jnekoloğa gitme konusunda şüpheleriniz varsa, Şişli Belediyesi’nin LGBTİ’lere özel jinekoloji hizmetinden yararlanabilir ya da LGBTİ dostu jinekolog listesi için bize mail atabilirsiniz.

Ancak doğum kontrolü dışında da rahim ağzı kanserinden korunmak için 1-3 yılda bir kere jinekoloğa gitmenizin hayati önemde olduğunu unutmayın. Bu ziyaretlerinizde doğum kontrolü konusunda da hekiminizle konuşabilirsiniz.

Trans erkekseniz; vajina-rahim-yumurtalıklar alınmadığı sürece, testosteron hormonu alıyor dahi olsanız düşük de olsa hamile kalma ihtimaliniz vardır. Kondom ya da hormonal olmayan doğum kontrol yöntemleriyle korunabilirsiniz. Hormonal doğum kontrol yöntemlerinin östrojen ve/veya progesteron hormonu içerdiğini unutmayın.

Östrojen alan bir trans kadınsanız; sperm üretiminiz belli bir süre sonra tamamen durur. Ancak sperm üretiminiz durana  kadar korunma yöntemlerini kullanmanız gerekir. Gebelik oluşmasını istemiyorsanız kondom kullanmayı unutmayın ya da partnerinizin diğer yöntemleri kullandığından emin olun. Testisler alınırsa gebelik ihtimali kalmaz. 

Gebeliği önlemede kullanılan başlıca yöntemler şunlardır;

Geçici yöntemler;

  • Bariyer yöntemler: penis ve vajina kondomu (kadın kondomu olarak bilinir), sperm öldürücüler (spermisitler),
  • Hormonal yöntemler: doğum kontrol hapları, hormon içeren rahim içi araç (RİA ya da spiral olarak da bilinir), gebeliği önleyici iğneler, derialtı kapsülleri (implant), vajinal halka, korunma bandı
  • Hormon içermeyen RİA (spiral)

Kalıcı yöntemler; tüplerin bağlanması (tüp ligasyonu), sperm kanallarının bağlanması (vazektomi)

Bu yöntemler dışında, geri çekme yöntemi ve takvim yönteminde gebe kalma riski fazladır ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumazlar. Vajinal duş olarak bilinen, ilişkiden sonra vajinayı yıkama ise tamamen etkisiz bir yöntemdir, vajinanın kimyasal dengesini bozarak enfeksiyonlara neden olabilir.

Sitenin notu: Yöntemler hakkında ayrıntılı bilgi için linklere tıklayıp yazıların uzun haline erişebilirsiniz. Dış bağlantı sayfalarında kadın-erkek ikiliğine ilişkin dil ve korunmada aile merkezli dil kullanılıyor olabilir. LGBTİ+ odaklı dilde Türkçe kaynak yokluğu nedeniyle ilgili linkleri kullandık.

BARİYER YÖNTEMLER

Penis kondomu (prezervatif):

Cinsel ilişki öncesi sertleşmiş penise (ya da strapon, vibratör, dildo gibi ürünlere) takılan, bir kauçuk türü olan  lateksten yapılmış ince, esnek bir kılıftır. Bazı kişilerin latekse alerjisi olabildiği için lateks içermeyen kondomlar da üretilmiştir.

  • Boşalma öncesinde ya da boşalmada, ön su ya da meninin içindeki sperm hücrelerinin vajinaya oradan da yumurta kanallarına (fallop tüpleri) ulaşmasını engelleyerek gebeliği önler.
  • Uç kısmında bir sıvı haznesi vardır. Kondom takılırken, içeride hava kalmasını engellemek için bu hazne iki parmakla tutularak sıkıştırılır. Bu işlem yapılmazsa, içeride kalan hava kondomun delinmesine neden olabilir.
  • Doğru kullanıldığında %97 etkilidir.
  • HIV dahil, cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (CYBE) etkenlerinin çoğuna karşı korur.
  • Muayene olmak ya da reçete ile almak gibi zorunluluklar olmadan, kişi kendi başına temin edebilir ve kullanabilir.
  • Özel bir yan etkisi yoktur. Yapımında kullanılan maddelere­ duyarlılığı olmayan­ herkes kullanabilir.
  • Cinsel ilişkinin uzamasına ve daha keyifli olmasına yardımcı olabilir.

Vajina kondomu:

Türkiye’de daha önce eczanelerde ve internette satışı yapılan bu kondom (kadın kondomu olarak bilinir) şu an temin edilemiyor. Türkiye dışındaysanız eczanelerde, internette, sağlık kuruluşlarında bulabilir ya da yurt dışından getirtebilirsiniz.

Vajina kondomu cinsel ilişki öncesinde vajinaya ya da anüse yerleştirilen, poliüretan ya da lateksten­ yapılmış, esnek bir kılıftır.

Penis kondomuna benzer şekilde, sperm hücrelerinin vajinaya oradan da yumurta kanallarına (fallop tüpleri) ulaşmasını engelleyerek gebeliği önler.

İç ve dış olmak üzere iki halkası vardır. Bunlardan kılıfın kapalı ucundaki küçük olanı rahim ağzına doğru, büyük olanı ise iç ve dış dudakları örtecek şekilde yerleştirilir.

Doğru kullanıldığında %95 etkilidir.

Kondom kullanırken dikkat etmeniz gerekenler:

    • Son kullanma tarihine mutlaka bakın, zamanı geçmiş kondomları kullanmayın.
    • Her cinsel ilişkide yeni bir kondom takın. Kullanılmış kondomları kesinlikle tekrar kullanmayın.
    • Kondomu sertleşmiş penise, vajinaya, anüse ya da sex oyuncaklarına partnerle temas etmeden önce takın.
    • Kuru sürtünme kondomun yırtılmasına neden olabilir. Kondomun kendisinde kayganlaştırıcı jel vardır. Gerekiyorsa ilave olarak kayganlaştırıcılar, tükürük ya da vajinal salgılar kolaylaştırıcı olabilir.Kayganlaştırıcı olarak; mineral yağlar, yemek yağları, bebek yağları, kremler ve vazelin kullanmayın. Bu maddeler kondomun yapısının bozulmasına neden olur. Kayganlaştırıcı jelleri eczanelerden, marketlerden, kozmetik mağazalarından, internet üzerinden satın alabilirsiniz.
    • Kondomun, sperm yok edici vajinal tabletlerle birlikte kullanılması, gebelik ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı daha etkili korunma sağlar.
    • Penis geri çekilirken, kondomu penis üzerinde kalacak şekilde tutun.
    • Cinsel ilişki sırasında kondomun yırtıldığını/delindiğini ya da meni sıvısının kondomun kenarlarından taşarak cinsel organlara temas ettiğin) fark ederseniz varsa spermisit kullanabilir ve ertesi gün hapı alabilirsiniz.
    • Doğum ya da kürtaj sonrası ilk birleşmelerde, kondom kullanılmasının sağlık açısından büyük yararları vardır.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan büyük ölçüde korunma sağlayan tek gebeliği önleyici yöntem, cinsel ilişki sırasında kullanılan kondomdur. 

Spermisitler: 

Spermisitler, tek başına ya da kondom gibi bariyer yöntemlerle birlikte kullanılan, spermleri yok edici özelliği olan kimyasal maddelerdir. Boşalma sonrasında vajinada kalan spermlerin yapılarının bozulmasına neden olarak gebeliği önlerler. Tablet, krem, jel, fitil türleri vardır. Krem ya da jeller, kondomla birlikte kullanılabilir.

Spermisitler kullanılmaya başlamadan önce bir sağlık kuruluşundan mutlaka danışmanlık alınmalıdır. Cinsel ilişkiden 15 dakika önce vajina içine (olabildiğince derine) yerleştirilir. Koruyucu etkileri 1 saat sürer. Uygulamadan sonra 1 saat geçmişse ya da ikinci kez cinsel ilişki olacaksa yeniden spermisit uygulanmalıdır. İlişkiden sonra spermisiten etkili olabilmesi için 6 saat süreyle vajina yıkanmamalıdır. Spermisit uygulamadan önce eller sabunla yıkanmış ve kuru olmalıdır. Her ilişki için yeni bir spermisit kullanılmalıdır.

HORMONAL YÖNTEMLER

Doğum kontrol hapları:

Her gün düzenli olarak 1 tane alınan, 21 ya da 28 adet paketler halindeki haplardır. Östrojen ve progesteron içerir.

Trans erkeklerde; vajina-rahim-yumurtalıklar alınmadığı sürece, testosteron hormonu alınsa dahi düşük de olsa hamile kalma ihtimali vardır. Ancak östrojen ve progesteron içeriği nedeniyle doğum kontrol hapı kullanamazlar.

Doğum kontrol haplarının depresyonu tetiklediğine ilişkin tartışmalar ve araştırmalar da bulunuyor. Danimarka’da yapılan Eylül 2016 tarihli tıbbi araştırmaya göre, bu hapları kullananların yüzde 23’üne bir süre sonra anti-depresan yazılmıştır. Eğer depresyon tedavisi görüyor ya da yatkın olduğunuzu düşünüyor, aynı zamanda doğum kontrol hapı kullanmak istiyorsanız, jinekoloğunuzun ve ruh sağlığı uzmanının fikrine başvurabilirsiniz.

Bu haplar ayrıca adet dönemi düzenleme, hormonal düzensizlikleri azaltma, akne tedavisi gibi nedenlerle de kullanılmaktadır.

Olumlu yönleri

Doğru kullanıldığında %99 etkilidir. Bırakıldığında gebe kalınabilir. Rahim ve yumurtalık kanserlerine karşı koruyucudur. Adet ağrısını azaltır, adeti düzenli hale getirir. Kansızlığı azaltır.

Olumsuz yönleri

Geçici olarak ilk 3 ayda bulantı, kilo artışı, baş ağrısı, adet kanaması miktarında azalma, ara kanamalar ve lekelenme görülebilir. Anne sütünün kalitesini bozar ve miktarını azaltır. CYBE’lere karşı korumaz. Depresyon yapabildiğine yönelik araştırmalar mevcuttur.

Doğum kontrol hapları ve mini haplar hakkında daha ayrıntılı bilgi için:

http://kadinureme.thsk.saglik.gov.tr/daire-faaliyetleri/809-gebeligi-onleyici-yontemler.html

Diğer doğum kontrol yöntemleri:

Sitenin notu: Yöntemler hakkında ayrıntılı bilgi için linklere tıklayıp yazıların uzun haline erişebilirsiniz. Dış bağlantı sayfalarında kadın-erkek ikiliğine ilişkin dil ve korunmada aile merkezli dil kullanılıyor olabilir. LGBTİ+ odaklı dilde Türkçe kaynak yokluğu nedeniyle ilgili linkleri kullandık.

Aylık iğneler: Hekim ya da hemşire tarafından, ayda 1 defa kas içine uygulanır. Östrojen ve progesteron hormonu içerir. Doğru ve düzenli uygulandığında %99 etkilidir. Kullanmaya başlamadan önce bir sağlık kuruluşundan mutlaka danışmanlık alınmalıdır. CYBE’lere karşı koruma sağlamaz.

Deri altı çubuğu (implant):  Deri altına yerleştirilen, 4 cm uzunluğunda ve 0,2 cm çapında küçük bir çubuktur. Mutlaka bir sağlık kuruluşunda uygulanması gerekir. Sağlık personeli tarafından, basit bir yöntemle üst kola yerleştirilir. Progesteron hormonu içerir; çubuk içinden düzenli olarak hormon salınır. Doğru uygulandığında %99 etkilidir ve 3 yıl koruma sağlar. CYBE’lere karşı koruma sağlamaz.

Vajinal halka: Vajinaya yerleştirilen, ince, yuvarlak, esnek bir plastik halkadır. Adetin ilk günü kişinin kendisi tarafından yerleştirilir, adetin 21. günü çıkartılır ve atılır. 1 ya da 3 vajinal halka içeren kutularda satılır. Österojen ve progesteron hormonu içerir; halka içinden düzenli olarak hormon salınır. Doğru uygulandığında %99 etkilidir. Kullanmaya başlamadan önce sağlık kuruluşundan mutlaka danışmanlık alınmalıdır. CYBE’lere karşı koruma sağlamaz.

Rahim içi araç (spiral): Rahmin içine yerleştirilen küçük, plastik bir araçtır. Mutlaka bir sağlık kuruluşunda uygulanması gerekir. Bakır ve hormon içeren tipleri vardır. %98 etkilidir ve en az 10 yıl koruma sağlar. Bir kere uygulanınca gebelikten korunmak için başka bir yöntem gerektirmez. CYBE’lere karşı koruma sağlamaz.

Tüplerin bağlanması (tüp ligasyonu): Rahmin kenarlarındaki tüplerin cerrahi işlemle bağlanmasıdır. CYBE’lere karşı koruyucu değildir. 18 yaşını doldurmuş bireyler bekar ise kendi rızası, evli ise eş onayı ile uygulanabilir.

Sperm kanallarının bağlanması (vazektomi): Spermi taşıyan kanalların cerrahi olarak bağlanması yöntemidir. CYBE’lere karşı koruyucu değildir. 18 yaşını doldurmuş bireyler bekar ise kendi rızası, evli ise eş onayı ile uygulanabilir.

ERTESİ GÜN HAPI (ACİL KORUNMA)

Korunmadan cinsel ilişkide bulunduysanız, doğum kontrol hapını unuttuysanız, cinsel ilişki sırasında prezervatif yırtıldıysa ya da cinsel şiddete maruz bırakıldıysanız gebelik oluşumunu engellemek için, ertesi gün hapı kullanabilirsiniz.

Ertesi gün hapı , şüpheli bir ilişkiyi takip eden ilk 120 saat (5 gün) içerisinde kullanılabilir. Ancak, maksimum etkinliği sağlaması için, mümkün olan en kısa sürede alınması gerekir. Ne kadar erken alınırsa gebeliği önleme ihtimali o kadar artar.

Unutmayın; ertesi gün hapı bir doğum kontrol yöntemi değildir, sık alınmamalıdır, ancak acil durumlarda kullanılabilir.

Kaynaklar:

Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı “Kadın Sağlığı Broşürü”, 2012

http://ailehekimligi.gov.tr

http://kadinureme.thsk.saglik.gov.tr/daire-faaliyetleri/809-gebeligi-onleyici-yontemler.html

http://bilheal.bilkent.edu.tr/uremesagligi/

Yaz kızım...

Your email address will not be published. Required fields are marked *