Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar

Bir kişiden diğerine, cinsel yolla, kan yoluyla ya da “anneden bebeğe geçiş yoluyla bulaşan enfeksiyonlara Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar (CYBE) denir. Birçok virüs, bakteri, parazit türü cinsel yolla bulaşmakta ve enfeksiyonlara neden olmaktadır.

CYBE türleri nelerdir?

CYBE listesi geniştir. En sık görülen CYBE’ler şunlardır:

  • Bel soğukluğu (gonore)
  • Klamidya
  • Frengi (sifiliz)
  • Trikomonas
  • Yumuşak çıban
  • Genital uçuklar (genital herpes – HSV)
  • Genital siğiller (HPV)
  • HIV
  • Hepatit B-C

CYBE’ler nasıl bulaşır?

CYBE’lere neden olan mikroplar cinsel salgılarda ve kanda bulunur. Ter, salya, gözyaşı, idrar ve dışkıda CYBE etkeni bazı mikroplar bulunsa da enfeksiyon bulaştırabilecek yoğunluğa ulaşmaz. 

    • Cinsel yolla bulaşma; enfeksiyon etkenlerinin en yoğun bulunduğu yerler vajina, anüs, penis ve ağız boşlukları ile bu bölgelerden salgılanan sıvılardır (vajinal salgı, akıntı, ejekülasyon sıvısı, anüs salgısı, meni)Tükürük içinde bulunan CYBE mikrobu, hastalığı bulaştıracak güçte değildir. Ayrıca mikrop, tükürük içinde bulunan mikrop öldürücü maddeler sayesinde ağız boşluğunda uzun süre barınamaz ve ölür. Ancak ağız boşluğu ve dudaklarda önceden var olan sıyrık, yara, diş eti hasarı, diş eti kanaması, herhangi bir kesi vb. açık giriş kapıları veya ateşli öpüşme ve “oral seks” sırasında oluşabilecek sıyrıklar, küçük yaralanmalar mikrobun bulaşmasına neden olabilir.CYBE’ler korunmasız cinsel ilişkide (anal, vajinal ve oral seks, genital bölgelerin teması) bulaşabilir. Prezervatif korunma sağlasa da, HPV ve HSV (Herpes Simplex Virüs – Genital Siğil) kondomun örtmediği bölgelerin teması ile bulaşabilir.
      Bazı CYBE’ler (HIV, klamidya, bel soğukluğu gibi) cinsel salgılarla bulaşabilir. HIV ya da Hepatit B ayrıca kan yoluyla bulaşır. Genital herpes, frengi (sifiliz), ve HPV çoğu kez cinsel organların teması ile bulaşır.
    • Kan yoluyla bulaşma; HIV, Hepatit B-C, frengi gibi bazı CYBE’ler kan yoluyla bulaşabilir (regl döneminde korunmasız cinsel ilişki, cinsel ilişki sırasında kanama, enfekte kan taşıyan şırınga, ortak jilet/manikür-pedikür seti vs.)
    • Anneden bebeğe bulaşma; Özellikle HIV ve frengi gibi bazı CYBE’ler anneden bebeğe bulaşabilir (gebelik süresince ve doğum sırasında kan yoluyla, doğum sonrasında anne sütü yoluyla)

CYBE’lerin belirtileri nelerdir?

  • Genital, oral veya anal bölgede şişlik, kızarıklık, yara ve kaşıntılar
  • İdrar yaparken acı veya yanma
  • Peniste, vajinada veya anüste akıntı
  • Vajinada (regl dönemi haricinde) ve anüste kanama
  • Kasıklarda veya yakın vücut bölgelerinde ağrılı ve şişmiş lenf düğümleri
  • Alt karın ağrısı
  • Renkli ve kötü kokulu akıntı
  • Ağrılı cinsel ilişki
  • Ateş

Cinsel kimlik ve cinsel yönelimi ne olursa olsun tüm LGBTİ+’ler için korunmasız anal, vajinal, oral ilişkide; cinsel organların teması ile, ağız, ağız boşluğu ve dudaklardaki sıyrık, yara vb nedenlerle veya ateşli öpüşme ve oral seks sırasında oluşabilecek sıyrık ve yaralanmalar yoluyla CYBE riski vardır.

HPV virüsü

HPV yani İnsan Papilloma Virüsü’nün neden olduğu rahim ağzı iltihabı, rahim ağzı kanserinin en önemli etkenidir. Cinsel yolla bulaşan HPV virüsünün birçok türü bulunmasına rağmen sadece 15 tipi kanser yapabilir.

HPV çoğu zaman belirti vermezken, bazı tipleri genital siğillere neden olabiliyor. HPV’nin bazı türleri de rahim ile doğmuş kişilerde rahim ağzı kanserine yol açıyor. Rahim ağzı kanseri tüm dünyada kadınlar* arasında görülen en yaygın kanserlerden biri. Erkeklerde* ise çok nadir olarak anüs, penis, ağzı içi ve boğaz kanserlerine  yol açabiliyor.

* Bu araştırmalar lgbti+ bireylere ilişkin verilere yer vermediğinden “kadın” ve “erkek” tanımlarını atanmış cinsiyet olarak varsaymamız gerekir.

HPV nasıl bulaşır?

HPV; vajinal, anal veya oral seks esnasında cildin cilde teması sonucu bulaşır. Kondom kullanmak riski azaltsa da yok etmez. Genital bölgeyi enfekte eden HPV’ler bu bölgelerin teması ile kolayca yayılırlar. HPV’nin bir kişiden diğerine bulaşması için mutlaka tam bir ilişki olması gerekmez. Enfekte olan cilt bölgelerinin birbiri ile teması ile de hastalık bulaşabilir.

HPV’den korunma yolları

HPV aşısı herkese yapılabilir. Aşı, HPV virüsünün kanser ve genital siğil yapan tiplerine karşı koruma sağlar. Eğer aktif cinsel yaşam başlamadan önce uygulanırsa, aşının etkinliği daha yüksektir.

Her tür cinsel temasta başlangıçtan sonuna dek kondom kullanılması, HPV’nin diğer eşe bulaşması ya da HPV ilişkili hastalıkların ortaya çıkması olasılığını azaltır. Eğer partnerlerden birinde genital siğil varsa, bunlar ortadan kalkana ya da tedavi edilene dek cinsel ilişkiden kaçınılması gerekir.

Rahim ağzı kanserine karşı korunmak için (HPV aşısı yapılsın ya yapılmasın) rahim ile doğmuş bireylerin düzenli aralıklarla Pap Smear testi yaptırması önem taşıyor.

• 21-29 yaş rahim sahibi bireyler 3 yılda bir smear testi ile yaptırmalı,
• 25 yaş üzeri rahim sahibi bireyler sadece HPV testi testi ile başlayıp gerekirse smear bakılabilir
• 30 yaş ve üzerinde ise 5 yılda bir tekrarlanacak şekilde smear testi ile birlikte HPV testinin yapıldığı ikili test (Co-test olarak da adlandırılıyor) ile tarama gerçekleştirilmeli ve tarama 65 yaşına kadar sürdürülmeli.

Atanmış cinsiyeti erkek olan bireylerde ise HPV’yi tespit eden bir tarama testi bulunmuyor. Ancak genital siğil varsa, şüpheli lezyonlardan örnek alınıp patolojik değerlendirme yapılması ile tanı konuluyor. Bu nedenle erkeklerde 9-26 yaş arasında HPV aşısı yapılması hem kişiyi koruyor, hem de partnere/partnerlere bulaş riskini azaltıyor.

CYBE’lerden korunma yöntemleri nelerdir?

Vajinal ya da anal penetrasyon sırasında;

Hangi yolla gerçekleşirse gerçekleşsin (parmak, seks oyuncağı, organ vs.) her vajinal ya da anal penetrasyon sırasında yeni bir kondom kullanın. Güvenli bir cinsellik için lateks eldiven çeşitlerini de tercih edebilirsiniz. Seks ürünlerinin/oyuncaklarının paylaşımı ya da farklı partnerlerle kullanımı esnasında kondom kullanmak riski azaltır. Anal penetrasyonda kullanılan bir oyuncağı vajinal penetrasyonda kullanmadan önce kondom değiştirmeyi unutmayın.

Seks ürünlerinin hijyenini sağlamanın yollarını öğrenmek için tıklayın.

Oral seks sırasında;

Partnerinizin vajinal ya da anal mukozası ile ağzınızın temasını önlemek için oral bariyer kullanın.

BDSM pratiklerde;

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların önemli bir bölümü kesik, yara ve kan aracılığı ile bulaşmaktadır. Kan akışına neden olacak cinsel oyunlar önerilmez, fakat uygulanacaksa da ciddi korunma önlemleri alınmalıdır. Rızaya dayalı BDSM pratiklerin güvenli ve makul olabilmesi için; kronik ya da cinsel yolla bulaşan hastalıklar konusunda partnerlerin birbirine dürüst olmasının yanı sıra anatomi bilgisi, uygulama bilgisi ve deneyime sahip olmaları ön koşullar olmalıdır. Alkol ve uyuşturucu etkisi altında BDSM pratikler kesinlikle önerilmez. 

HPV aşısı yaptırın

HPV aşısı herkese yapılabilir, aşılamanın başlaması için tavsiye edilen yaş 9’dur. Atanmış cinsiyeti erkek olan bireyler 25 yaşa kadar aşılanabilir. Atanmış cinsiyeti kadın olan bireylere ise her yaşta aşı yapılabilir.

Aşılar HPV’nin en sık kanser ve genital siğil yapan tiplerine karşı koruma sağlar. Bu nedenle rahim sahibi bireylerde aşı yapılsa bile düzenli Pap Smear testi yapılması gerekir.

HPV aşısı SGK kapsamında değildir ancak bazı özel sigortalar tarafından karşılanabilir. 3 doz halinde vurulan aşının tanesi 200 TL civarındadır. Eczaneden alabileceğiniz aşıyı ücretsiz olarak devlet hastanelerinde olabilirsiniz. Aşının Türkiye’de rahim ağzı kanserine karşı tarama programlarına alınması planlanmaktadır.

HIV pozitif olanlar, bağışıklık sistemini baskılayıcı tedavi alanlar (kemoterapi ve kronik kortikosteroid tedavi de dahil) tarama kesilme kriterleri sağlanıncaya kadar düzenli aralıklarla taranmalıdır.

Hepatit B aşısı yaptırın

Koruyuculuğu %90-95’tir. Aşılama,taşıyıcılara veya aktif hasta olanlara yapılamaz.

Düzenli test olun!

CYBE’ler ve HIV için düzenli test olun.

Ücretsiz test yaptırabileceğiniz merkezlerin listesi için tıklayın.

CYBE’niz varsa vakit kaybetmeden tedavi olun. Tedavi sürecinde ve sonrasında mutlaka kondom kullanın ve partnerinizi bilgilendirin. Unutmayın, CYBE’ler tedavi edilmediğinde;

* Yaşam ve sağlık kalitesi düşer.

* Vücudun çeşitli bölgelerinde kronik ağrılar ve akıntılar ortaya çıkar.

* Üreme yeteneği kaybedilebilir.

* Kanser oluşabilir.

* Sistemik enfeksiyonlar ortaya çıkabilir.

* Psikolojik sorunlar ortaya çıkabilir.

* Çalışma yaşamı sınırlanabilir.

* AIDS tablosu ortaya çıkabilir. 

* Önyargılar sebebi ile kişi ayrımcılık ve dışlanmaya maruz kalabilir.

 

Lezbiyen-biseksüel kadınlar ve cinsel sağlık hakkında daha ayrıntılı bilgi için tıklayın.

Trans kadınlar ve cinsel sağlık hakkında daha ayrıntılı bilgi için tıklayın.

Trans erkekler ve cinsel sağlık hakkında daha ayrıntılı bilgi için tıklayın.

Eşcinsel- biseksüel erkekler ve cinsel sağlık hakkında daha ayrıntılı bilgi için tıklayın.

 

Kaynaklar:

Seks İşçileri için Cinsel Sağlık Bilgilendirme Kitapçığı, 2015, Hazırlayan: Kemal Ördek

Lezbiyen Cinsel Sağlığı: Mitler ve Gerçekler broşürü, 2015

www.erkenteshis.com

http://www.webmd.com/sexual-conditions/hpv-genital-warts/hpv-virus-information-about-human-papillomavirus

http://www.ntv.com.tr/saglik/erkekler-de-hpv-asisi-yaptirmali,DS6NI4w9n064XfU-x6_w2Q

http://www.cdc.gov/msmhealth/std.htm

Yaz kızım...

Your email address will not be published. Required fields are marked *